سدیم هیپوکلریت ماده ای شیمیایی با فرمول NaClO است.شکل محلول این ماده به عنوان سفید کننده و با نام تجاری آب ژاول عرضه می شود. در کشورهای گوناگون با نام‌های مختلف نیز شناخته می‌شود. مانند بلیچ، واروکینا و آموکینا که بسته به غلظت آن به نام‌های تجاری گوناگون در بازار موجود است. آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود، محلولی است که برای گندزدایی، سفیدکردن و بوزدایی به کار می‌رود.
آب ژاول محلولی حاوی ۱۰ تا ۱۶ درصد هیپوکلریت سدیم در آب است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است. مزیت آب ژاول این است که خاصیت ضدعفونی کننده نیز دارد زیرا یک سفیدکننده کلردار است. افزودن مقدار کمی پربورات به آب ژاول، قدرت سفیدکنندگی آن را افزایش می‌دهد. البته باید توجه داشت که محلول هیپوکلریت سدیم ناپایدار است و در مجاورت نور و گرما تجزیه شده و اکسیژن آزاد می‌کند و در نتیجه از شدت عمل آن کاسته می‌شود لذا باید آن را در ظروف مات و دور از گرما نگهداری کرد. آب ژاول طبق فرمول زیر تجزیه می‌شود.
NaOCl → NaCl + O2
هیپوکلریت سدیم ترکیبی خورنده بوده و سریع تجزیه می شود و ترکیب و کیفیت ثابتی ندارد و عدم اطمینان از خلوص آن و ایجاد محیط قلیایی بعد از کاربرد که سبب کاهش اثر کلر می شود، سبب شده تا از آن به عنوان اکسید کننده قوی و عامل سفید کننده استفاده شود. این محلول خاصیت قلیایی دارد و pH محلول در دمای 20 درجه سانتیگراد بالاتر از 7 است. از جمله کاربردهای این ماده می‌توان به بی رنگ کردن الیاف پارچه، کاغذ، ضدعفونی آب استخرها، ضد قارچ و ضد میکروب اشاره کرد.

 

ایمنی ماده شیمیایی سدیم هیپوکلریت Sodium Hypochlorite :

تماس با چشم:
بخارات این ماده سبب تحریکات شدید چشمی می‌شود. به‌طورکلی گازهای کلردار اکثرا سبب تحریکات چشمی می‌شوند.
تماس با پوست:
بخارات این ماده سبب تحریکات شدید پوستی می‌شود. در موارد شدیدتر ممکن است سبب سوختگی‌های شدید پوستی شود.
بلعیدن و خوردن:
خوردن این ماده ممکن است سبب تحریکات شدید، درد و سوزش دهان و شکم، اسهال، استفراغ، شوک، بیهوشی، هزیان‌گویی، کما و در موارد بسیار شدید مرگ شود.
تنفس:
آب ژاول وقتی در معرض حرارت و یا مواد اسیدی قرار می‌گیرد و گازهای مضر تولید می‌شود، موجب سوختگی در دستگاه تنفسی می‌شود.

فرآیند تولید سدیم هیپوکلریت:

آب ژاول را از دمیدن گاز کلر در محلول سدیم هیدروکسید تهیه می‌کنند. از جمله آزمایش‌هایی که روی آب ژاول انجام می‌شود تعیین مقدار ” کلر آزاد” و تعیین مقدار NaOH است. ” کلر آزاد” در اینجا اصطلاح است، چون در اینجا اکسیدکنندگی ناشی از یون هیپوکلریت است نه گاز کلر. طبق تعریف، ” کلر آزاد” یک ترکیب سفیدکننده برابر مقدار کلری است که قدرت اکسیدکنندگی‌اش معادل قدرت هر مول از ترکیب مورد نظر باشد.

 

مشخصات سدیم هیپوکلریت:

 

نام ماده

سدیم هیپوکلریت

شکل ظاهری

محلول شفاف به رنگ زرد

چگالی

21/1 گرم بر سانتی متر مکعب

حلالیت در آب

محلول

کاربرد سدیم هیپوکلریت:

 

هیپوکلریت سدیم به طور کلی به عنوان ضد عفونی‌کننده کارآمد و مقرون به صرفه شناخته‌شده است. در استخر شنا برای ضد عفونی‌شدن آب و اکسیداسیون آلودگی‌های آب استفاده می‌شود.